رسوم اقوام گلستانی؛از ندای فراموششده«الله رمضونی»تانماز «تراویح»

خبرگزاری مهر- گروه استانها: استان گلستان که رنگینکمان اقوام به شمار میرود و از فارس و ترک تا سیستانی و بلوچ و ترکمن را در خود جایداده است، در ماه رمضان هم متناسب با تنوع اقوام آدابورسوم خاص خود را هم دارد.

مسجدهای جامع در شهرها و روستاهای مختلف گلستان و مسجدهای محلات همواره پذیرای شهروندان هستند و پایگاهی است که هرساله مراسم قرآنخوانی، تفسیر و موعظه و سخنرانیهای اهل علم در آنها برگزار میشود. علاوه بر حضور در مکانهای مقدس شماری از افراد نیز در خانههای خود برای تلاوت قرآن گرد هم میآیند.

یکی از رسمهایی که از قدیم در بین مردم استان گلستان رایج بوده بیدار کردن همسایهها و اهل محل، هنگام سحر و قبل از اذان صبح است تا روزهداران خواب نمانند و برای صرف غذای سحری آماده شوند.

در روزگاران قدیم مردی با سحر خوانی و یا ابیاتی موزون مردم را به بیداری دعوت میکرد؛ همچنین در برخى از شهرهاى استان گلستان هم در شب هاى رمضان مراسم «الله رمضونى» انجام میشود که در آن جوانان به جمعآوری کمک میپردازند و از این کمک ها به مستمندان افطارى میدهند؛ رسمی که فراموش شده و دیگر اجرا نمیشود.

با فرارسیدن شب هاى احیاء، مردم روزهدار گلستان با اشتیاق فراوان در مساجد حضور مییابند و مراسم احیاء را با خواندن قرآن و دعاى جوشن کبیر برپا میکنند و دستههای عزادار در مساجد به سینهزنی و عزادارى میپردازند.

افطاری دادن و مهمانی گرفتن و همچنین برپایی افطاری باشکوه در مساجد از مهمترین آداب مردم مسلمان گلستان در ماه رمضان است که نقش مهمی در همبستگی اجتماعی ایفا میکند.

برپایی مراسم احیا شبهای قدر در مساجد، مکانهای مذهبی و در برخی خانهها از دیگر مراسم مشترک بین گلستانیهاست.

ازآنجاییکه در گلستان قومهای مختلفی ازجمله سیستانی و بلوچ و ترکمن زندگی میکنند برخی از مراسمهای ماه رمضان بین این اقوام به شکل خاص برگزار میشود.

یکی از محققان فرهنگ سیستانی در خصوص آدابورسوم مردم سیستان در ماه مبارک رمضان میگوید: در این ماه مبارک سیستانیهای گلستان آیینهای خاص خود را بر پا میکنند، رمضان خوانی، عیادت از مریض، صلهرحم، کمک به مستمندان، دعا و نیایش بهخصوص در شبهای قدر و ...از جمله این رسوم است.

سحر خوانی و رمضان خوانی

به گفته محمد آذری مدیربنیادفرهنگی نیمروز در این آیین چند نفر از ریشسفیدان و معتمدان روستاهای سیستانی لحظاتی پیش از آغاز سحر از خواب بیدار شده و با رفتن به پشتبام خانهها و خواندن اشعار مذهبی با لهجه محلی مردم روستا را از رسیدن وقت سحر باخبر میکنند.

محمد آذری افزود: در این آیین جمعی از جوانان و نوجوانان هر محله در دستهای کوچک پس از افطار برای جمعآوری نذورات به درب منازل مردم مراجعه کرده و اشعار محلی را با صدای رسا قرائت میکنند.

آیینهای رمضان خوانی و سحر خوانی ریشه در فرهنگ غنی مردم سیستان دارد و درواقع این آیینها قداستی خاص به ماه مبارک رمضان میبخشد؛ چگونگی اجرای آیین رمضان خوانی سیستانیها به اینگونه است که شبهای ۱۴تا ۱۹ ماه مبارک رمضان، گروهی از مردم با خواندن اشعار مخصوص به در منازل مراجعه و از صاحبخانه هدایا و نذوراتی را دریافت میکنند.

در پایان این آیین، اموال جمعآوریشده بین نیازمندان و یتیمان تقسیم میشود.

مراسم آشتیکنان و نقش «ریشسفید»

یکی دیگر از مراسم این ماه مبارک در بین سیستانیها، مراسم آشتی و ایجاد دوستی بین افرادی است که به علتی از یکدیگر دلآزرده شدهاند. سیستانیها بر این باورند که بدون آشتی با برادران دینی، روزه فرد موردقبول درگاه الهی واقع نمیشود.

البته این مراسم آشتی دادن فقط مختص ایام ماه مبارک نیست بلکه در همه اعیاد مذهبی و ملی نیز اعضای خانواده و فامیل بررسی میکنند در مدت گذشته بین چه کسانی خدایناکرده بهاصطلاح شکراب شده است تا آنها را به این بهانه آشتی دهند.

در مراسم آشتیکنان یکی از ریشسفیدان نقش آشتیدهنده را بازی میکند. در خانهاش سماور را روشن کرده و چایی دم میکند و آن دو نفر را که نسبت به هم کدورتی دارند، بدون اطلاع از یکدیگر دعوت میکند و مراسم آشتیکنان راه میاندازد.

سیستانیها سه روز قبل از فرارسیدن عید فطر، به نظافت و خانهتکانی میپردازند و لباسهای نو تهیه میکنند. در این روز نانهای روغنی به نام «قلیفی» و کلوچههای محلی پخت و بین همسایهها و خویشاوندان توزیع میشود.

در روز عید فطر سیستانیها در مکانی که بهمنظور اقامه نماز عید در نظر گرفتهشده حضور مییابند و پس از خواندن نماز و پرداخت فطریه، فرارسیدن عید فطر را به یکدیگر تبریک میگویند و برای عرض تبریک به خانههای اقوام و آشنایان میروند.

دیدوبازدید عید از خانه شهدا و سادات یا بزرگترین فرد فامیل آغاز میشود و پس از حضور در هر خانه و خوردن شیرینی محلی و چای و میوه، خانه را به همراه صاحبخانه برای رفتن به منزل دیگر خویشاوندان و دوستان ترک میکنند.

آیین ماه رمضان در بین ترکمنهای گلستان

ترکمنها برای اعلام زمان افطار درگذشتههایی که امکانات و تجهیزاتی مانند رادیو و تلویزیون و ... وجود نداشت، مراسمی به نام « آغاز آچلی» به معنای افطاری کردن داشتند و پس از ساخت مساجد در این مناطق مراسم افطاری ،دیگر از فراز پشتبام این مساجد اعلام میشد.

در شبهای ۱۴ و ۱۵ ماه مبارک رمضان در بین ترکمنها رسم است که یک طلبه یا غزلخوان خوشصدا در روستا به راه میافتاد و اشعاری را میخواند که مضمون آن این بود کهای روزهداران ماه رمضان به نیمه رسید، مقاومت کنید تا نصف دیگر را روزهبگیرید و پس از هر مصرع جمعیتی که پشت سر این طلبه به راه میافتادند«الاو» یا « الله» میگفتند که بهصورت منادایی بود، به این مراسم «یار رمضان» میگویند.

مراسم یاررمضان تا پاسی از شب ادامه داشت و مردم وسایل و خوراکیها و نذریهای زیادی را به جمعیتی که در کوچههای روستا به راه افتاده بودند میدادند که پس از پایان مراسم بین نیازمندان تقسیم میشد.

یکی دیگر از مراسم ترکمنها در این ماه مبارک این است که از شب بیستم تا سیام ماه مبارک رمضان مراسم اعتکاف دارند و ۳۰ جز قرآن در ۶ شب در گروههای ۳ تا ۵ نفره در مساجد ختم میشود.

در این ایام مساجد گرم و پرنور مى شود و نماز «تراویح» که از مهم ترین مناسک عبادى ماه رمضان بین ترکمنها پس از نمازهاى یومیه است برپا میشود.

برگزاری آیینهای شب قدر از دیگر مراسم مشترک در میان همه مسلمانان است ترکمنها در شب بیست و هفتم ماه رمضان آیین شب قدر را برگزار میکنند و در آن شب به عبادت و راز و نیاز باخدا و ادای نماز نافله مشغول میشوند.

برای گرامیداشت این شب، زنان ترکمن شیرینی و خوراکیهای خانگی نظیر «پشمه»، «بورک»، نان برنجی و فرنی میپزند و انجام دیدوبازدید همسایهها و خویشاوندان از دیگر آیینهای این شب است.

آیین مشایعت رمضان با آوای «الوداع»

آیین مشایعت ماه رمضان در شبهای پایانی این ماه با سردادن آوای« الوادع» و «الفراق» یا شهر رمضان در مساجد از سوی روزهداران با اندوه تمام برگزار میشود.

قزاقهای ساکن استان گلستان نیز آدابورسومی نزدیک به ترکمنها دارند. کردکویایها نیز پانزدهمین روز ماه رمضان را با جشن همراه میکنند و در این جشن که مراسم سنتی «رمضان الله» معروف است افراد نذرهای خود مانند آرد، نان و حلوا را برای تقسیم بین فقرا به این مراسم میآورند.

یکی از رسوم جالب این ماه نزد کتول های استان گلستان این است که اگر فردی در این ماه به۵۰ سالگی برسد افطاری میدهد. گلستانیها باور دارند قبل از سپیده صبح عید فطر ، زکات فطره را به دست مستمندان برسانند.